ازدواج زودرس؛ آفتی بزرگ بر جان کوچک کودکان

معضل ازدواج زودرس میان کودکان نابالغ بویژه دختران، مساله تازه ای در جامعه ایران نیست اما طرح و بررسی این موضوع در فضای اجتماعی و رسانه ای و همچنین یافتن راهکارهای مناسب برای کنترل آن نخستین گام در این راستا به شمار می رود. جامعه شناسان بر این باورند فقر فرهنگی و اقتصادی عامل مهمی در به ازدواج درآوردن کودکان در سنین پایین است.

ازدواج کودک یا ازدواج زودهنگام مربوط به ازدواج با کودک زیر ۱۸سال است. در این میان با وجودیکه هر دو جنس پسر و دختر در معرض ازدواج های زودهنگام هستند ولی دختران بیشترین قربانیان این پدیده بشمار می روند. مذهب، سنت و فقرهمچنان به تقویت این عمل ادامه می دهند. ازدواج اجباری ازدواجی است که بدون توافق معتبر یکی از طرفین یا هردو زوج صورت می گیرد و در آن اجبار عاطفی یا بدنی یک عامل اصلی است. از این منظر بدلیل اینکه هر فرد زیر ۱۸ سالی نمی تواند اطلاعات لازم برای یک انتخاب سرنوشت سازی مانند ازدواج را براحتی بدست آورد، هر ازدواج دربین کودکان علاوه بر زودهنگام بودن، ازدواح اجباری هم محسوب می شود!

 

** معضل ازدواج دختران ۱۳ تا ۱۴ سال

 

«زهرا رحیمی» مدیرعامل جمعیت امام علی (ع) در این خصوص خبر داد: شمار زیادی از دختران ۱۳ یا ۱۴ ساله ای در کنار جمعیت حضور دارند ازدواج می کنند. بسیاری از این کودکان به دلیل رسم و رسومات مختلف در برخی شهرها ازدواج کردند و جمعیت در جلوگیری از این ازدواج ناموفق بود. همین مساله باعث شد تا به دنبال راهی باشیم تا این کودکان در جبر ازدواج قرار نگیرند. کودکانِ بااستعداد، توانمند و باهوشی را در حال حاضر مشاهده می کنیم که ازدواج که نه بلکه در اصل به فروش می رسند، چرا که خانواده هایی وجود دارند که به دلیل ناتوانی در تامین هزینه مسکن خود، دختران خود را وادار به ازدواج با افرادی می کنند که بیش از ۲ برابر با آنان فاصله سنی دارند.

 

رحیمی با تاکید بر اینکه در این سمینار بر ازدواج کودکان در محله های حاشیه نشین تمرکز شده است از دشواری رویارویی با پدیده ازدواج کودکان و جلوگیری از آن سخن گفت و ادامه داد: در مسیر مبارزه با ازدواج کودکان نمی دانیم چه راهکاری را باید اتخاذ کنیم. نمی دانیم چگونه باید پاسخ کودکانی که در این مسیر قرار می گیرند را بدهیم. قانونی برای کمک به این مساله وجود ندارد و در جایی که قانون به کمک می آید نبود اوراق هویت برای کودکان و والدین آنان دردسرساز می شود. مشکلات به صورت سلسله وار به یکدیگر وابسته اند و از طرفی سنت و باورهایی وجود دارند که در برابر قانون نیز کار ما را دشوار می کنند.

 

به گفته وی، در برخی استان های کشور مانند سیستان و بلوچستان، دختران ۱۰ یا ۱۱ ساله ای وجود دارند که نه به عقد مردان ۲۰ یا ۲۲ ساله درمی آیند، بلکه زن چهارم مردی ۶۰ ساله می شوند و همین مساله باعث می شود که دختران توقعات عاطفی و روابط بین همسری ندارند و تنها توقع مالی از مردان خود دارند.

 

** پدیده کودک همسری بلای جان کودکان

 

«شهلا اعزازی» جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی در این زمینه بر این باور است: اگر یک دختر برای نخستین ازدواج در هر سنی، محتاج اجازه پدر باشد، نشان می دهد که پایان دوره کودکی به ۱۸ سالگی محدود نمی شود. این اجازه ازدواج زیر سن قانونی که ۱۳ سال برای دختر و ۱۵ سال برای پسر است را امکانپذیر می سازد. قانون این اجازه را می دهد که اگر پدر موافقت کند، افراد زیر ۱۳ و ۱۵ نیز می توانند ازدواج کنند. طبق آمار رسمی بیش از ۴۳ هزار ازدواج دختر بچه در رده سنی ۱۰ تا ۱۵ سال صورت گرفته است و تقریبا ۲ هزار دختربچه و پسربچه مطلقه یا بیوه داریم. همچنین، بر پایه رسمی آمارها بیش از نیمی از این ازدواج ها در شهرها صورت می گیرد.

 

از دیدگاه این مدرس دانشگاه، مشکل های ناشی از کودک همسری دربرگیرنده هر ۲ جنس دختر و پسر است. این پدیده همان اندازه که برای دختران مشکل آفرین است، می تواند برای پسران نیز مشکل آفرین باشد. اما با توجه به تعداد بیشتر کودکان دختر و مشکل های جسمی ناشی از ازدواج در سنین پایین برای دختران، این جنس از اهمیت بیشتری برخوردار است.

 

به گفته اعزازی و بر پایه تحقیقات صورت گرفته، ازدواج های زودرس ناشی از دلایلی چون آداب و رسوم قوم ها، ناآگاهی والدین، عوامل خارجی مانند نبود مدرسه یا به طور کلی فقر فرهنگی و فقر اقتصادی است. وی گفت: مسوولان در برابر این ۲ مساله مسوولیت دارند. چرا فقر فرهنگی در خانواده ها دیده می شود؟ چرا آگاهی های لازم به خانواده ها داده نمی شود؟ چرا فقر اقتصادی برای این خانواده ها وجود دارد؟ دولت باید در برابر این کاستی ها تلاش کند.

 

اعزازی در بیان راهکارهای جلوگیری از رشد کودک همسری و ازدواج کودکان بیان کرد: باید با فقر اقتصادی مبارزه کرد. کودک وسیله کسب درآمد نیست، استفاده ابزاری از کودکان راه حلی است که شاید فقر خانواده را تا اندازه ای پوشش دهد اما اگر دولت مسوولیتی در برابر کودکان دارد باید اقدامی کند تا از سمتی که توسط یکی از اعضای خانواده بر دیگر اعضا صورت می گیرد، جلوگیری کند. چرا کودک به دلیل بی توجهی و بی مسوولیتی خانواده و جامعه باید قربانی شود. راه های سمت بر کودکان باید بسته شود. ازدواج کودکان به غیر از مشکلاتی که برای کودک به وجود می آورد، برای جامعه نیز مشکلاتی مانند افزایش طلاق، تزلزل پایه های خانواده و نبود تربیت مناسب در پی خواهد داشت.

 

** حاشیه نشینی؛ بسترساز ازدواج کودکان

 

«ثریا عزیزپناه» رییس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان رییس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان حاشیه نشینی را عامل مهمی در ازدواج کودکان عنوان می کند. عزیز پناه می گوید: یکی از عمده مسایلی که حاشیه نشینی را به وجود آورده است، جابجایی جمعیت روستایی و شهری است. اکنون بیش از ۸۰ درصد جمعیت در شهرها زندگی می کنند و این در حالی است که اغلب روستاییانِ شهرنشین شده در حاشیه شهرها ساکن شده اند. این مناطق از هرگونه امکانات شهری، بهداشتی، آموزشی و رفاهی محروم اند و در آن ها شکاف درآمدی با شهر وجود دارد. این جابجایی جمعیتی یکی از عوامل تشدید کننده ازدواج کودکان است. بر پایه آمارها میان ۱۱ تا ۱۳ میلیون حاشیه نشین وجود دارد. گاهی نیز این حاشیه ها در متن شهرها نیز وجود دارند مانند منطقه دروازه غار. در کنار حاشیه نشینی، بیکاری، کم سوادی، دسترسی نداشتن به منابع ملی و فاصله طبقاتی از دیگر عوامل سوءاستفاده از دختران خانوارهای فقیر برای بهبود وضعیت اقتصادی به شمار می روند.

 

وی بر این باور است: هیچ دستاویز قانونی برای حمایت از دختران در ازدواج در سن کودکی نداریم. از طرفی، اجرای همه راهکارهای بیان شده و برطرف ساختن معضل ها به تنهایی نه کار دولت است و نه کار نهاد مدنی. بلکه یه مسوولیت مدنی است. جامعه ایران با دوره کودکی آشنا نیست. همه باید دست در دست هم بدهند تا به این معضل رسیدگی و سن کودکی به درستی در ایران تعیین شود.

 

منبع : ایرنا

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.